Een belangrijk instrument om corruptie te bestrijden en belangenverstrengelingen inzichtelijk te maken, is het systeem waarbij bezittingen en inkomens van ambtenaren en rechters openbaar worden gemaakt. Zij worden dan verplicht om aan het begin, tijdens en aan het eind van hun ambtsperiode op te geven wat hun bezittingen, inkomsten en uitgaven zijn geweest aan de toezichthoudende instantie.

Om effectief te zijn zal de beambte in zijn declaratie alle inkomstenbronnen, leningen en giften moeten opgeven, maar ook alle uitgaven. Ook eventuele belangen in bedrijven of dergelijke moeten geregistreerd worden.

Hoe zit het in Marokko?

In artikel 158 van de Grondwet van 2011 staat dat alle publieke personen een declaratie van hun bezittingen, inkomsten en uitgaven moeten opgeven. Er staat in de wet niet duidelijk dat deze wet bedoeld is om illegale verrijking tegen te gaan, maar men neemt aan dat dit de bedoeling is.

Wat echter niet staat opgeschreven, is dat je eventuele belangenverstrengelingen moet opgeven. Dat kan er anders namelijk voor zorgen dat een rechter onpartijdig gaat oordelen, en daarbij baat kan hebben.

Volgens de wet hoeft een ambtenaar, rechter of parlementariër alleen inkomsten uit arbeid en vermogen op te geven. Giften, erfenissen en opbrengsten uit verkochte bezittingen vallen daar niet onder. Zelfs als er blijkt dat iemand meer heeft uitgegeven dan er binnen is gekomen, kan de rechter zich altijd op het standpunt beroepen dat het een gift is, en kan hij daarvoor niet vervolgd worden.

Film waar mogelijk sprake is van een corrupte rechter

Bezittingen hoeven pas vanaf een bepaalde minimumwaarde opgegeven te worden. Voor huizen is dit de koopprijs. Voor zaken als juwelen, aandelen, obligaties of kunst geldt dat pas vanaf een waarde van 300.000 dirham (€30.000). Men kan in bepaalde gevallen zelfs tot 30 keer het jaarsalaris aan juwelen of aandelen kopen, zonder dat men dit hoeft op te geven. Uiteraard werkt dit corruptie in de hand.  Dan hebben we het nog niet over uitgaven aan luxefeesten en reizen, die hoeven per definitie niet opgegeven te worden.

Ook de hoeveelheid contant geld hoeft niet opgegeven te worden. Vanzelfsprekend werkt dit geldverduistering in de hand.

Wie valt in Marokko onder het declaratiesysteem?

Rechters, parlementariërs – eigenlijk vallen alle ambtenaren onder deze wet. Dat zijn er dus meer dan 100 duizend, zonder hun families erbij opgeteld. Dat laatste omdat er wel rekening wordt gehouden met de wet ondermijnen door valuta op naam van familieleden te zetten. Toch zit daar ook een beperking in: Alleen wat betreft huizen, grond of auto’s moet je alles declareren. Inkomens of giften worden niet gecontroleerd.

Wordt deze wet wel toegepast?

Er zijn 5 instellingen waarbij je declaraties kan indienen. Verder wordt er niet nagekeken of de declaraties waarheidsgetrouw zijn. Effectief is de wet dus niet. De declaratie zelf trouwens ook niet; die wordt nog op papier ingevuld en aangeleverd. Dat maakt het onmogelijk om alles te controleren: zelfs steekproefsgewijs gebeurt dat niet. Daarvoor missen ze personeel, de financiële expertise en een effectieve samenwerking met alle verschillende instanties zoals de belastingdienst en het kadaster.

Er is dan ook geen enkel rechtszaak voortgekomen uit de controles door die instanties. Dit toont al aan dat corruptiebestrijding geen prioriteit is. Zelfs met de weinige middelen die men nu heeft, zou het al mogelijk zijn om de grote corruptieplegers strafrechtelijk te vervolgen.

De ervaring in andere landen leert dat het effectief is om declaraties openbaar te maken.  Op die manier kunnen burgers, ngo’s, en media zich over corrupte figuren buigen en aan de bel trekken. In Marokko zijn declaraties strikt geheim, en dus niet toegankelijk voor het grote publiek. Zelfs als je vervolg wordt, word je hooguit beboet. De boete bedraagt nauwelijks 2000 euro. Leg dit maar naast het feit dat men soms pas een uitgave declareren vanaf 30 keer de waarde van het jaarsalaris.

Kortom: de wet in Marokko maakt corruptie heel aantrekkelijk.
De pakkans is klein, en de straffen zijn niet noemenswaardig.

Artikel is gebaseerd op het onderzoek van Transparency International, voor link naar het onderzoek: https://www.transparency.org/whatwedo/publication/asset_declarations_in_morocco_illicit_enrichment_and_conflicts_on_interest

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s